Дауларды қарау схемасы
2016 жылдан бастап Қазақстанда дауларды аралық соттар емес, төреліктер қарайды: Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 8 сәуірдегі № 488-V «Төрелік туралы» Заңы қолданылады, ал «Аралық соттар туралы» Заң күшін жойды. Төменде «Қазақстанның үлкен қазылар алқасы» тұрақты жұмыс істейтін Халықаралық төрелік сотында даудың қаралу жолы көрсетілген.
1. Төрелік келісім
Дау төрелікке тараптар бұл туралы жазбаша келіскен жағдайда ғана беріледі: шарттағы төрелік ескертпемен немесе жеке келісіммен, оның ішінде хаттар мен электрондық құжаттар алмасу арқылы. Ескертпе негізгі шарттың жарамдылығына қарамастан қолданылады.
2. Талап арыз
Талапкер талаптарды растайтын құжаттарды, төрелік алымның төленгенін растайтын құжатты және өкілдің сенімхатын қоса беріп, талап арыз береді. Арызды жеке өзі, поштамен немесе электрондық түрде беруге болады.
3. Төрелік талқылауды қозғау
Төрелік арызды тексереді, қажет болса кемшіліктерді жоюды ұсынады және төрелік талқылауды қозғау туралы ұйғарым шығарады. Жауапкер талап арыздың көшірмесін және пікір мен қарсылық беру мерзімін алады.
4. Төрелік құрамы
Дауды жеке-дара төреші немесе үш төрешіден тұратын алқа қарайды. Тараптар төрешілерді Төрелік тізімінен таңдай алады немесе кандидатура туралы келісе алады. Төреші тәуелсіз және бейтарап болуға тиіс; күмән туындаса, тарап қарсылық білдіруге құқылы.
5. Талқылау
Тараптар дәлелдемелер мен түсініктемелер ұсынады. Отырыс жабық өтеді және бейнебайланыс арқылы өткізілуі мүмкін; тараптардың келісімі бойынша дау тек құжаттар негізінде қаралады. Кез келген сатыда тараптар бітімгершілік келісім жасай алады немесе дауды медиация тәртібімен реттей алады.
6. Төрелік шешім
Шешім жазбаша нысанда қабылданады, төрешілер қол қояды және ол түпкілікті болып табылады. Дау мәні бойынша қайта қаралмайды: сот шешімді «Төрелік туралы» Заңда тікелей көрсетілген негіздер бойынша ғана жоя алады.
7. Орындау
Шешім онда көрсетілген мерзімде өз еркімен орындалады. Борышкер оны орындамаса, өндіріп алушы атқару парағын алу үшін құзыретті сотқа жүгінеді, ал шешім атқарушылық іс жүргізу қағидалары бойынша мәжбүрлеп орындалады. Шетелде шешім 1958 жылғы Нью-Йорк конвенциясы бойынша орындалады.
Әр кезеңнің тәртібі мен мерзімдері Төрелік регламентінде және «Төрелік туралы» Заңда белгіленген.